Projekt ustawy o jawności życia publicznego a ochrona prywatności

Aktualnie procedowany jest nowy projekt  (z dn. 23 października 2017) roku ustawy o jawności życia publicznego. Ustawa ta będzie miała wpływ na przetwarzanie danych osobowych w sektorze publicznym. Projekt ustawy przewiduje wprowadzenie m.in. jednolitego standardu rejestrów umów cywilnoprawnych oraz wzoru oświadczeń majątkowych. Po jej wejściu w życie uchyli ona ustawę o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby publiczne, ustawę o dostępie do informacji publicznej oraz ustawę o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa. Część informacji ma być upubliczniana, np. w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP), inne zaś mają być udostępniane na wniosek.

Sygnalista – kim on będzie?

Do porządku prawnego wprowadzona ma być instytucja „sygnalisty”. Zgodnie z proponowaną definicją legalną może nim być osoba fizyczna lub przedsiębiorca, których współpraca z wymiarem sprawiedliwości polegająca na zgłoszeniu informacji o możliwości popełnienia przestępstwa przez podmiot, z którym jest związana umową o pracę lub innym stosunkiem umownym może niekorzystnie wpłynąć na jej sytuację życiową, zawodową, materialną.

O nadaniu osobie statusu sygnalisty decyduje prokurator wydając stosowne postanowienie i korzystać może ona z niego do prawomocnego zakończenia postępowania lub jego umorzenia. Następnie o nadaniu takiego statusu ma być informowany pracodawca lub inny podmiot, którego dotyczą informacje. Dla pracodawców konsekwencją nadania statusu sygnalisty pracownikowi jest m.in. brak możliwości rozwiązania umowy o pracę. Raz przyznany status będzie mógł zostać uchylony przykładowo w przypadku, gdyby nie doszło do wszczęcia postępowania przygotowawczego. Co ważne, projekt przewiduje, że instytucja ta będzie miała zastosowanie jedynie do przestępstw związanych z korupcją, wymienionych wprost w ustawie.

Wadą rozwiązania jest arbitralność prokuratora w przyznawaniu statusu sygnalisty. Brak w projekcie środków odwoławczych od wydanego postanowienia, co może zniechęcać osoby do korzystania z tej instytucji, czyniąc ją martwą.

Więcej… oświadczeń majątkowych

Zgodnie z projektem, rozszerzony zostanie krąg podmiotów zobowiązanych do składania oświadczeń majątkowych. Nie jest to jednak jedyne novum. Zostaną ujednolicone wzory oświadczeń majątkowych. Wzór takiego oświadczenia stanowi załącznik do projektu ustawy.

Jedynie oświadczenia majątkowe składane przez funkcjonariuszy służb i żołnierzy zawodowych mają nie być ujawniane. Projekt przewiduje, że reszta oświadczeń majątkowych zostanie opublikowana w BIP. Co ciekawe, wśród osób, których oświadczenia mają być publikowane znajdują się egzaminatorzy na prawo jazdy, zawodowi strażacy czy nawet strażnicy miejscy  – łącznie 108 pozycji. Ujawniane nie będą jedynie numery PESEL, adresy zamieszkania oraz miejsca położenia nieruchomości o których mowa w oświadczeniu.

Zachowanie prywatności w trakcie postępowania administracyjnego

Projekt przepisów wprowadza ograniczenie jawności danych w przypadku, gdy chodzi o ochronę prywatności osoby fizycznej. Ograniczenie to nie ma jednak charakteru bezwzględnego, w pewnych sytuacjach, osoba fizyczna z niego nie skorzysta. Do takich przypadków należy możliwość dobrowolnej „rezygnacji z przysługującego prawa do ochrony prywatności”. Art. 8 ust. 2 pkt 3 projektu, przewiduje jednak, że ograniczenie prawa dostępu do informacji publicznej ze względu na ochronę prywatności osoby fizycznej nie dotyczy postępowań administracyjnych. Pojawiają się głosy krytyczne pod adresem tego wyłączenia. Decyzje administracyjne, postanowienia oraz inne materiały z postępowania administracyjnego będą bowiem w efekcie mogły być uzyskane przez dowolną osobę w trybie dostępu do informacji publicznej. Nie będą one poddawane anonimizacji jak ma to miejsce do tej pory. Organy wydające decyzje często operują  na danych kwalifikowanych jako wrażliwe (sensytywne) na gruncie przepisów o ochronie danych osobowych, jak np. te dotyczące stanu zdrowia osoby ubiegającej się o pozwolenie na broń czy wydanie prawa jazdy. W projekcie nie przewidziano zaś mechanizmu ochrony takich danych. Wydaje się, że większą ochroną prywatności cieszyło się będzie postępowanie cywilne i karne.

Odsłoń się, aby lobbować

Omawiana ustawa ureguluje kwestie lobbingu, które dotychczas zawierała ustawa o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa. Podmioty chcące przybrać pozycję czynną w procesie stanowienia prawa przed przedstawieniem swojej opinii będą musiały przekazać odpowiedniemu podmiotowi, odpowiedzialnemu za prace nad projektem formularz ze zgłoszeniem chęci uczestnictwa w pracach. Udostępnione przez nie informacje w zakresie danych umożliwiających korespondencję z osobą reprezentującą podmiot, reprezentowanych przez wnioskodawcę interesów oraz propozycji rozwiązań mają być ujawniane w BIP z wyłączeniem adresów osób fizycznych.

Falę krytyki wzbudza fakt, że organizacje pozarządowe mają do zgłoszenia załączać również listę darczyńców wspierających działalność statutową takiego podmiotu. Osoby fizyczne działające w imieniu własnym, niebędące zawodowymi lobbystami, mają być zobowiązane do załączenia zestawienia źródeł dochodów z określeniem podmiotów finansujących za okres dwóch lat poprzedzających zgłoszenie.

Rejestry umów cywilnoprawnych

Projekt przewiduje obowiązek prowadzenia jawnego rejestru umów cywilnoprawnych, prezentowanego w BIP lub na stronach internetowych. Obciążone nim zostaną jednostki sektora finansów publicznych jak również wszelkie spółki w których udział Skarbu Państwa lub samorządu wynosi co najmniej 10 % kapitału zakładowego lub akcji, bądź też taki podmiot wywiera decydujący wpływ na działalność spółki.

Co na to organizacje pozarządowe?

W sprawie projektu wypowiedziało się we wspólnym stanowisku 40 organizacji pozarządowych. Wskazały one m.in., że  możliwość uznania przez urząd wniosku o udostępnienie informacji publicznej za składany „uporczywie” spowodować może ograniczenie gwarantowanego konstytucyjnie prawa do informacji.

Niebezpieczną zmianą zdaniem organizacji pozarządowych jest też możliwość zażądania od wnioskodawcy uprzedniego wniesienia opłaty za przygotowanie żądanych informacji do ich udostępnienia. W aktualnym stanie prawnym opłaty są pobierane, jednak zdaniem organizacji pozarządowych ich niewniesienie czy zwykłe zakwestionowanie wysokości nie tamuje biegu procedury polegającej na udostępnieniu informacji.

Organizacje wskazują też na pogorszenie się jakości procesu legislacji. Podkreślają, m.in. że w projekcie nie wskazuje się terminów w jakim podmioty biorące udział w konsultacjach społecznych będą mogły składać swoje uwagi oraz opinie. Z punktu widzenia organizacji pozarządowych istotne jest również, że nie wszystkie przygotowane opinie zostaną opublikowane, a jedynie te pochodzące od podmiotów publicznych.

About Redakcja 245 Articles
Omni Modo to po łacinie „na każdy sposób”. Nazwa naszej firmy to nie przypadek. Na każdy sposób chcemy bowiem pokazywać klientom nasze doświadczenie, profesjonalizm i sukcesy w dziedzinie ochrony danych osobowych.