Jawność życia publicznego a ochrona danych osobowych

Privacy concept: Information Privacy and Opened Padlock icon on green road (highway) sign, clear blue sky background, 3d render

,,Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. – tak stanowi art. 61 Konstytucji RP. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu. Ograniczenie prawa dostępu do ww. informacji może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa”.

Podstawowe zasady określające tryb i zakres udzielania informacji ustawodawca zawarł w Ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2001 r. Nr 112, poz. 1198), zgodnie z którą, informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych. Udostępnieniu podlegają informacje o podmiotach do których zalicza się przede wszystkim organy władzy publicznej, w tym o organach i osobach sprawujących w nich funkcje i ich kompetencjach. W wyroku z 30 października 2002 r. (sygn. Akt: II SA 1956/2002) Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, iż (…) informację publiczną stanowi każda wiadomość wytworzona przez szeroko rozumiane władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje, a także inne podmioty, które tę wiedzę realizują lub gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa zakresie tych kompetencji. Taki charakter ma również wiadomość niewytworzona przez podmioty publiczne lub odnoszące się do tych podmiotów (…) Informacjami publicznymi jest również wiedza o obowiązującym prawie, gdyż stanowi ona istotny zbiór danych o działalności organów władzy publicznej. Nie stanowi natomiast tego typu informacji polemika z zapadłym rozstrzygnięciem czy żądanie dokonania przez organ wykładni prawa (postanowienie NSA z 24 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 928/05)

W myśl art. 2 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, na zasadach i w trybie określonym w jej przepisach, każdemu przysługuje prawo dostępu do informacji publicznej. Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu jedynie w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych, jak również ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy.
Wolność pozyskiwania informacji reguluje art. 54 Konstytucji RP w ust. 1. ,,Wolność pozyskiwania” ma charakter szerszy w stosunku do ,,prawa do uzyskiwania informacji”, o której mowa w art. 61 Konstytucji RP. Nie ulega wątpliwości, iż wolność ta, szczególnie istotna w praktyce dla dysponentów środków społecznego przekazu oraz dziennikarzy (przedstawicieli prasy), jest wolnością pozyskiwania informacji ,,na własną rękę” i nie odpowiadają jej, w przeciwieństwie do prawa do informacji, obowiązki innych podmiotów do dostarczania informacji (wyrok NSA z 28 czerwca 2005 r., sygn. akt OSK 1733/04)
Można więc powiedzieć, że informacją publiczna zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy są objęte wyłącznie sprawy publiczne, w tym dokumenty urzędowe, a nie są jej przedmiotem sprawy prywatne lub dokumenty prywatne.
Natomiast jeżeli dokument prywatny znajdzie się w posiadaniu władz publicznych, czy informacja z zakresu spraw prywatnych w aktach spraw administracyjnych , to nie stają się przez to przedmiotem informacji publicznej. Tak jest i z danymi osobowymi. Dane te, w świetle ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926) art. 6 ust. 1 – wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej.
Dane osobowe to wszystkie informacje tak z zakresu życia prywatnego, jak i publicznego, w tym dotyczące dóbr osobistych, których ochrona wynika z godności człowieka.
Pewne informacje z zakresu np. działalności naukowej, artystycznej, społecznej mogą być upublicznione, a więc jawne, a inne stanowić element życia prywatnego i podlegać ochronie prywatności. Podobnie jest z ochroną dóbr osobistych, które są chronione w odpowiednim zakresie bez względu na to czy są przedmiotem informacji jawnej w sferze życia publicznego, czy też informacji chronionej w sferze życia prywatnego.
Z powyższego wynika po pierwsze, że każda informacja o sprawach publicznych, także niejawna (ustawa z 22 stycznia 1999r. o ochronie informacji niejawnych Dz. U. z 2005 r. Nr 196, poz. 1631) lub objęta tajemnicą na mocy innych ustaw jest informacją publiczną, aczkolwiek w danym czasie nie objętą prawem dostępu. Można więc powiedzieć, że zbiór informacji publicznych dzieli się na te jawne, a więc dostępne i niejawne lub chronione szczególnymi tajemnicami, a wiec niedostępne w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Nie można zatem uznać za sprawy publiczne, a więc informację publiczną, spraw prywatnych (danych osobowych, życia prywatnego, rodzinnego), a także informacji, która naruszałaby wolność godność, cześć , a więc dobra osobiste.
Mając powyższe na uwadze można zauważyć, że informacja, którą dysponuje władza publiczna dzieli się na informacje o sprawach publicznych, sprawach prywatnych oraz o sprawach, które ze względu na działania, których dotyczą i podmiot je podejmujący uznane by mogły być za publiczne, to wobec tego, że dotyczą dóbr osobistych, które mogłyby zostać naruszone w wyniku uznania za publiczne, za takie nie mogą być uznane. Te dwie ostatnie kategorie, chociaż różne można określić wspólnym mianem sfery prywatności człowieka. Po trzecie, mając na uwadze powyższe rozróżnienia i kryteria im służące oraz treść art. 47, 51 ust 1 i 76 Konstytucji RP można wywieść ogólną zasadę, że obywatel nie ma obowiązku udostępniania władzy jakiejkolwiek informacji o sobie, swoim życiu osobistym, rodzinnym, religijnym, kulturalnym, zawodowym, poza przypadkami, gdy konstytucja na to pozwala w oznaczonych i ustawowo określonych przypadkach. Natomiast władza publiczna ma obowiązek udostępnienia każdej informacji publicznej, chyba że w zakresie chronionych konstytucją praw i wolności trzeba objąć daną informację ochroną (tajemnicą) bądź chronić prywatność lub tajemnice innych osób.

Regulacja ochrony danych osobowych jest środkiem ochrony wolności i praw człowieka i obywatela, nakłada obowiązki na te podmioty, którym osoba prywatna musiała przekazać informacje w wykonaniu obowiązku publicznego lub prywatnego.). Dane osobowe traktowane szeroko to wszystkie informacje o konkretnej osobie (oznaczonej co do tożsamości), tak te, które zwyczajowo pozwalają tę osobę identyfikować (np. adres zamieszkania, data urodzenia, PESEL, NIP itp.) jak i te, które dotyczą różnych aspektów jej życia prywatnego lub publicznego. Trzeba przy tym pamiętać, że konieczne jest tu wystąpienie obu przesłanek łącznie, a więc identyfikacji konkretnej osoby i informacji jej dotyczących. Natomiast z ustawy ochronie podlegają tylko te, które nie są jawne, a więc ujawnianie na mocy przepisu ustawowego lub nie zostały upublicznione przez dana osobę (życie publiczne) lub za jej zgodą oraz nie stanowią informacji publicznej, a dotyczą obszaru prywatności.. Dlatego też np. składając wniosek o wydanie dowodu osobistego czy prawa jazdy dane osobowe, które pozyskuje organ władz publicznych nie stają się przez to informacją publiczną, gdyż nie dotyczą spraw publicznych. Pomimo, że wniosek stanie się składnikiem akt publicznych, to nie będzie dokumentem urzędowym.
Z powyższego wynika, że po pierwsze zakres (przedmiot) danych osobowych może obejmować dowolny zbiór jakichkolwiek informacji identyfikowalnej co do tożsamości na jego podstawie osoby, a po drugie, że pojęcie ,,dane osobowe” jest szersze niż informacje z zakresu życia prywatnego (chronione na podstawie prawa do prywatności lub dóbr osobistych).

Życie publiczne danej osoby jest z samego założenia jawne,Ze sprawowaniem funkcji publicznej łączy się pewna transparentność życia prywatnego osoby pełniącej taką funkcję. Obejmuje ona także sferę jej życia zawodowego i gospodarczego. W Ustawie są zawarte przesłanki uchylające częściowo obowiązek ochrony danych osobowych, które są uzależnione od pełnienia funkcji publicznej np.

  1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej,
  2. poseł, senator, radny,
  3. sędzia, ławnik, prokurator, notariusz, komornik, kurator sądowy, osoba orzekająca w sprawach o wykroczenia lub w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy,
  4. osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba w zakresie, w którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych,
  5. osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe,
  6. osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji państwowej,
  7. funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej,
  8. osoba pełniąca czynną służbę wojskową.

Jednak nie wszyscy funkcjonariusze w rozumieniu kodeksu karnego są osobami sprawującymi funkcje publiczne.
Podstawową przesłanką pozostaje fakt wykonywania zadania publicznego, a więc dokonywania czynności mających wpływ na prawa lub obowiązki podmiotów prywatnych. Ponadto także z innych ustaw wynika, że obowiązek ochrony danych osobowych w określonej części jest ograniczony.
Do takich regulacji należy m.in.:

  1. art. 156-159, 179, 180, 183, 184, 237, 355, 357 kodeksu postępowania karnego,
  2. art.9 kodeksu postępowania cywilnego z dn. z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz.U.64.43.296),
  3. art. 27 ust 2, 31 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 15 grudnia 2000 r. (Dz.U.00.122.1319)
  4. art. 17 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym (Dz. U. Nr 50, poz. 580 i z 2001 r. Nr 56, poz. 579)
  5. art. 6 pkt. 1, 8, 10 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 769)
  6. art. 43 pkt. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U. Nr 149, poz. 703)
  7. art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147, z 1991 r.)
  8. art. 42 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 31, poz. 137)
  9. art. 10, 12 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia
  10. działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (Dz. U. z 1997 r. Nr 106, poz. 679),
  11. art. 49 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 1994 r. Nr 19, poz. 70),
  12. art. 169 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 1998 r. Nr 155, poz. 1014),
  13. art. 228 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508)

Art. 5 ust 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej stanowi bardzo wąsko traktujący wyjątek od zasady ochrony prywatności dotyczący osób pełniące funkcje publiczne i znajduje legitymację, na co zwracano już uwagę wyżej, w ujęciu konstytucyjnego prawa dostępu do informacji publicznej (art. 61 ust. 1). I interpretacja tego wyjątku od ograniczenia w dostępie do informacji publicznej, przyjętego w art. 5 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, musi jednak uwzględniać konieczny związek funkcjonalny istniejący między rodzajem informacji dotyczących danej osoby i jej zachowaniem jako pełniącej funkcje publiczną. Jedynie przy takim założeniu jest możliwe zachowanie odpowiedniej, proporcjonalnej równowagi między wchodzącymi w konflikt wartościami: jawnością informacji publicznej a prywatnością osoby pełniącej funkcje publiczne.
Nawet uzasadniona ingerencja w sferę życia prywatnego osoby publicznej pełniącej funkcję publiczną nie może prowadzić do naruszenia prawa do prywatności osób trzecich, w tym członków jej rodziny. Kwestia ta była poruszona w wyroku TK z 13 lipca 2004 r., K20/03, w którym Trybunał zaznaczył, że ,,samo ujawnienie pokrewieństwa, czy jego braku, w pewnych sytuacjach może naruszać prywatność zarówno funkcjonariusza, jak i osoby mu bliskiej (np. w przypadku dzieci pozamałżeńskich, przyrodniego rodzeństwa, wychowania dziecka, którego funkcjonariusz nie jest rodzicem). Informowanie przez funkcjonariusza o zdarzeniach z życia rodzeństwa, wnuków itd. może być źródłem konfliktów rodzinnych …” (OTK ZU nr 7/A/2004).
Dane osobowe z różnych przyczyn i w różnej formie mogą znaleźć się w dyspozycji władz publicznych lub innych państwowych lub samorządowych osób prawnych bądź osób wykonujących zadania publiczne lub dysponujących majątkiem publicznym.
Jednak tylko czasami dane osobowe staja się treścią dokumentu urzędowego lub wchodzą w zakres sprawy publicznej. Jeżeli dane osobowe staną się treścią dokumentu urzędowego lub wejdą w zakres sprawy publicznej, wtedy dopiero mogą stać się ewentualnie przedmiotem informacji publicznej.
Jeżeli jednak nie występuje któraś z ustawowych przesłanek pozwalająca na ujawnienie danych osobowych, to dane te podlegają ochronie jako sfera prywatności i mają zastosowanie art. 5 ust 2, art. 8 ust. 5 i art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Taką okolicznością jest właśnie przesłanka pełnienia funkcji publicznej bądź funkcji funkcjonariusza publicznego bądź sprawowania funkcji organów lub w organach władz publicznych.
Zasięg obowiązywania ustawy o dostępie do informacji publicznej objął bardzo szeroką sferę faktów i informacji, przez co kształtuje to generalną zasadę, iż każda informacja o sprawach publicznych jest jawna. Na pierwszym miejscu postawiona została jawność, a wszelkie od niej wyjątki należy traktować jako odstępstwo od zasady i interpretować ściśle, bynajmniej nie rozszerzająco. To ma zaś niemałe znaczenie przy decydowaniu o ujawnieniu danej informacji w konkretnym przypadku

Źródła:

  1. Jan A. Stefanowicz ,,Dostęp do informacji publicznej i jego ograniczenia” Centrum Monitoringu Wolności Prasy 2004-01-22 www.freepress.org.pl
  1. Piotr Sitniewski ,,Gwarancja przejrzystości życia publicznego w Polsce” WSAP im. Staszica w Białymstoku 2008
  1. Tomasz Stawecki ,,Jawność jako wartość prawna” WPiA UW 2004
  2. Joanna Nowicka ,,Jakich informacji o osobach publicznych może udzielić urząd” Gazeta Samorządu i Administracji nr 20 z dnia 08.10.2008
  1. www.giodo.gov.pl
  2. www.sejm.gov.pl
  3. www.informacjapubliczna.org.pl

 Autor
Aldona Zacharska

About Redakcja 244 Articles
Omni Modo to po łacinie „na każdy sposób”. Nazwa naszej firmy to nie przypadek. Na każdy sposób chcemy bowiem pokazywać klientom nasze doświadczenie, profesjonalizm i sukcesy w dziedzinie ochrony danych osobowych.