Dane medyczne a dostęp do danych osobowych

Young woman doctor holding a tablet pc .

Czy Policja może mieć dostęp do danych medycznych w kontekście tajemnicy lekarskiej oraz ochrony informacji dotyczących zdrowia psychicznego.

Kwestia udostępniania danych osobowych na innej podstawie niż wskazane w art. 23 lub 27 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, została uregulowana w art. 29 – 30 tejże ustawy. Zgodnie z art. 29 ust. 1 administrator danych udostępnia posiadane w zbiorze dane osobowe podmiotom lub osobom uprawnionym do ich otrzymania na mocy przepisów prawa. Tak więc, w przypadku gdy określony podmiot jest uprawniony na podstawie przepisów prawa do uzyskania pewnych informacji, administrator danych ma obowiązek takie informacje udostępnić.

Podmiotom i osobom innym, niż uprawnione na mocy przepisów prawa, dane osobowe mogą być udostępnione, jeżeli wiarygodnie uzasadnią potrzebę ich posiadania a udostępnienie tych danych nie naruszy praw i wolności osób, których dane dotyczą. W tym trybie mogą być udostępnione tylko dane zwykłe. Dane wrażliwe (określone w sposób wyczerpujący w art. 27 ustawy) mogą natomiast być udostępnione wyłącznie podmiotom lub osobom uprawnionym do ich otrzymania na mocy przepisów prawa.
A zatem, dane medyczne rozumiane jako informacje o stanie zdrowia mogą być udostępnione wyłącznie podmiotom lub osobom uprawnionym do ich otrzymania na podstawie przepisów prawa.

Uprawnienie Policji do dostępu do danych osobowych wynika m. in. z art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277 z późn. zm.) stanowiącym, iż Policja w celu realizacji ustawowych zadań może korzystać z danych o osobie uzyskanych przez inne organy, służby i instytucje państwowe w wyniku wykonywania czynności operacyjno – rozpoznawczych. Policja może przetwarzać te dane bez wiedzy i zgody osoby, której one dotyczą. Powołany przepis przyznaje Policji prawo do korzystania z danych osobowych. Należy jednak zauważyć, iż uprawnienia te dotyczą wyłącznie danych osobowych uzyskanych przez podmioty ze sfery publicznej, co a contrario oznacza, iż nie przysługują one w odniesieniu do danych osobowych będących w posiadaniu podmiotów ze sfery prywatnej. Jednocześnie uprawnienia te dotyczą tylko tych danych, które zostały uzyskane w wyniku wykonywania czynności operacyjno – rozpoznawczych.
Ponadto, na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o Policji, administrator w/w danych jest obowiązany udostępnić dane osobowe na podstawie imiennego upoważnienia Komendanta Głównego Policji, komendantów wojewódzkich Policji lub uprawnionego policjanta, okazanego przez policjanta wraz z legitymacją służbową.

Skoro zatem powołane przepisy przyznają Policji prawo dostępu do danych osobowych, oznacza to, że Policja ma dostęp do wszystkich danych osobowych, w tym także do danych o stanie zdrowia (danych medycznych).

Istotne znaczenie ma zwłaszcza art. 20 ust. 1 ustawy o Policji, zgodnie z którym Policja może uzyskiwać informacje, w tym także niejawne, gromadzić je, sprawdzać oraz przetwarzać. Jednocześnie na podstawie art. 20 ust. 2a tej ustawy, Policja może pobierać, uzyskiwać, gromadzić, przetwarzać i wykorzystywać w celu realizacji zadań ustawowych informacje, w tym dane osobowe o osobach podejrzanych o popełnienie przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego, nieletnich dopuszczających się czynów zabronionych przez ustawę jako przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego, osobach o nieustalonej tożsamości lub usiłujących ukryć swoją tożsamość oraz o osobach poszukiwanych, także bez ich wiedzy i zgody. Doprecyzowaniem tego przepisu jest art. 20 ust. 2b powołanej ustawy stanowiący, że informacje, o których mowa w art. 20 ust. 2a mogą obejmować m. in. dane osobowe, o których mowa w art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, a więc także informacje o stanie zdrowia (dane medyczne). Stosownie do treści § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 września 2007 r. w sprawie przetwarzania przez Policję informacji o osobach (Dz. U. Nr 170, poz. 1203) pobranie informacji przez Policję w ramach przysługujących jej uprawnień, ze zbiorów prowadzonych przez inne podmioty, organy Policji dokumentują poprzez sporządzenie wniosku o przekazanie lub udostępnienie informacji kierowanego do podmiotu dysponującego informacjami.

Wniosek ten ma formę pisemną i zawiera:

1) oznaczenie wnioskodawcy;
2) wskazanie przepisów uprawniających do dostępu do informacji;
3) określenie rodzaju i zakresu potrzebnych informacji oraz formy ich przekazania lub udostępnienia;
4) wskazanie imienia, nazwiska i stopnia służbowego policjanta upoważnionego do pobrania informacji lub zapoznania się z ich treścią.

Wniosek może mieć także formę ustną, ale tylko wtedy, gdy zachodzi konieczność niezwłocznego działania, a w szczególności w trakcie pościgu za osobą podejrzaną o popełnienie czynu zabronionego albo podczas wykonywania czynności mających na celu ratowanie życia i zdrowia ludzkiego lub mienia.

W przypadku pobrania dokumentów zawierających informacje przekazane w trybie powyższego wniosku policjant ma obowiązek na żądanie pokwitować pobranie tych dokumentów albo potwierdzić uzyskanie wglądu w treść informacji oraz w razie potrzeby pouczyć osobę przekazującą informacje o konieczności zachowania w tajemnicy faktu i okoliczności przekazania.
Dokumenty te zwraca się za pokwitowaniem w miejscu i czasie uzgodnionym z osobą przekazującą, chyba że na podstawie odrębnych przepisów podlegają one włączeniu do akt prowadzonego postępowania.
Powołać należy również art. 20 ust. 15 ustawy o Policji, zgodnie z którym Policja w celu zapobieżenia lub wykrycia przestępstw oraz identyfikacji osób może uzyskiwać, gromadzić i przetwarzać informacje, w tym również dane osobowe ze zbiorów prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów przez organy władzy publicznej, a administratorzy tych danych są obowiązani do nieodpłatnego ich udostępniania. Trzeba jednak zaznaczyć, iż przepis ten upoważnia Policję do dostępu do danych osobowych przetwarzanych w zbiorach prowadzonych wyłącznie przez podmioty ze sfery publicznej.

Zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535 z późn. zm.) osoby wykonujące czynności wynikające z tej ustawy są obowiązane do zachowania w tajemnicy wszystkiego o czym powezmą wiadomość w związku z wykonywaniem tych czynności. Z powyższego wynika, że obowiązek zachowania tajemnicy obejmuje także wszelkie dane osobowe, w tym dane o stanie zdrowia (dane medyczne). Od tak określonego obowiązku zachowania tajemnicy powołana ustawa w art. 50 ust. 2 wprowadza wyjątki. I tak, nie ma obowiązku zachowania tajemnicy w stosunku do:

1) lekarza sprawującego opiekę nad osobą z zaburzeniami psychicznymi,
2) właściwych organów administracji rządowej lub samorządowej co do okoliczności, których ujawnienie jest niezbędne do wykonywania zadań z zakresu pomocy społecznej,
3) osób współuczestniczących w wykonywaniu czynności w ramach pomocy społecznej, w zakresie, w jakim to jest niezbędne,
4) służb ochrony państwa i ich upoważnionych pisemnie funkcjonariuszy lub żołnierzy w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia postępowania sprawdzającego na podstawie przepisów o ochronie informacji niejawnych.
Z powyższego wynika, że w/w podmioty mają prawo dostępu do informacji o stanie zdrowia psychicznego objętych, co do zasady tajemnicą.

Podobnie, zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2005 r. Nr 226, poz. 1943 z późn. zm.) lekarz ma obowiązek zachowania w tajemnicy informacji dotyczących pacjenta uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu. Również ta ustawa określa przypadki, w których tajemnica nie obowiązuje, stanowiąc w art. 40 ust. 2, że przepisu o obowiązku zachowania tajemnicy przez lekarza nie stosuje się, gdy:

1) tak stanowią ustawy,
2) badanie lekarskie zostało przeprowadzone na żądanie uprawnionych, na podstawie odrębnych ustaw, organów i instytucji; wówczas lekarz jest obowiązany poinformować o stanie zdrowia pacjenta wyłącznie te organy i instytucje,
3) zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób,
4) pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyraża zgodę na ujawnienie tajemnicy, po uprzednim poinformowaniu o niekorzystnych dla pacjenta skutkach jej ujawnienia,
5) zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji o pacjencie związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych innemu lekarzowi lub uprawnionym osobom uczestniczącym w udzielaniu tych świadczeń,
6) jest to niezbędne do praktycznej nauki zawodów medycznych,
7) jest to niezbędne dla celów naukowych.

We wszystkich w/w przypadkach ujawnienie tajemnicy może nastąpić wyłącznie w niezbędnym zakresie. Jednocześnie lekarz nie może podać do publicznej wiadomości danych umożliwiających identyfikację pacjenta bez jego zgody.
Na podkreślenie zasługuje w szczególności art. 40 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy, wyłączający obowiązek zachowania tajemnicy w sytuacji, gdy tak stanowią ustawy. A zatem, w przypadku obowiązywania w tym zakresie stosownych przepisów prawa, lekarz będzie zwolniony od obowiązku zachowania tajemnicy. Trzeba przy tym zauważyć, iż chodzi tutaj o przepisy rangi ustawowej.

Wskazać należy również przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 z późn. zm.) dotyczące prowadzenia dokumentacji medycznej przez zakłady opieki zdrowotnej. Zgodnie z art. 18 ust. 2 tej ustawy, zakład opieki zdrowotnej zapewnia ochronę danych zawartych w dokumentacji medycznej, którą ma obowiązek prowadzić. Ustawa ta określa szczegółowo podmioty, którym dokumentacja medyczna może być udostępniona, stanowiąc w art. 18 ust. 3, że zakład opieki zdrowotnej udostępnia dokumentację medyczną:

1) pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu bądź osobie upoważnionej przez pacjenta;
2) zakładom opieki zdrowotnej, jednostkom organizacyjnym tych zakładów i osobom wykonującym zawód medyczny poza zakładami opieki zdrowotnej, jeżeli dokumentacja ta jest niezbędna do zapewnienia ciągłości świadczeń zdrowotnych;
3) właściwym do spraw zdrowia organom państwowym oraz organom samorządu lekarskiego w zakresie niezbędnym do wykonywania kontroli i nadzoru;
4) ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, sądom i prokuratorom oraz sądom i rzecznikom odpowiedzialności zawodowej, w związku z prowadzonym postępowaniem;
5) uprawnionym na mocy odrębnych ustaw organom i instytucjom, jeżeli badanie zostało przeprowadzone na ich wniosek;
6) organom rentowym oraz zespołom do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, w związku z prowadzonym przez nie postępowaniem;
7) rejestrom usług medycznych, w zakresie niezbędnym do prowadzenia rejestrów;
8) zakładom ubezpieczeń na zasadach określonych w przepisach o działalności ubezpieczeniowej.

Ponadto, dokumentacja medyczna może być udostępniona szkole wyższej lub jednostce badawczo-rozwojowej do wykorzystania dla celów naukowych, ale bez ujawniania nazwiska i innych danych umożliwiających identyfikację osoby, której dokumentacja dotyczy. Sposób udostępniania dokumentacji medycznej został określony w art. 18 ust. 4a w/w ustawy stanowiącym, iż jest ona udostępniana:

1) do wglądu w zakładzie opieki zdrowotnej;
2) poprzez sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii;
3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeśli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Jednocześnie, na podstawie § 52 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2006 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 247, poz. 1819 z późn. zm.) dokumentacja medyczna udostępniana jest podmiotom i organom uprawnionym na podstawie odrębnych przepisów, a w razie śmierci pacjenta – osobie przez niego upoważnionej do uzyskiwania dokumentacji w przypadku jego zgonu. Udostępnienie dokumentacji medycznej następuje w trybie zapewniającym zachowanie poufności i ochrony danych osobowych. Dokumentacja indywidualna, a dokumentacja zbiorcza jedynie w zakresie wpisów dotyczących pacjenta, jest udostępniana w sposób określony w art. 18 ust. 4a ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, na podstawie decyzji kierownika zakładu lub osoby przez niego upoważnionej. Odmowa wydania dokumentacji wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny.

W przypadku wydania oryginałów dokumentacji w zakładzie należy pozostawić kopię lub pełny odpis wydanej dokumentacji, chyba że zwłoka w wydaniu dokumentacji mogłaby narazić pacjenta na szkodę.

Stan prawny na dzień 21 maja 2008 r.

About Redakcja 244 Articles
Omni Modo to po łacinie „na każdy sposób”. Nazwa naszej firmy to nie przypadek. Na każdy sposób chcemy bowiem pokazywać klientom nasze doświadczenie, profesjonalizm i sukcesy w dziedzinie ochrony danych osobowych.