Apostazja a dane osobowe. Kiedy formalnie występuje się z kościoła?

9 lutego 2016 r. zapada seria wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego[1] wywracająca kolejny raz stanowisko Generalnego Inspektora „w kwestii apostatów”.

Wszystkie sprawy dotyczą ludzi, którzy w swojej ocenie wystąpili z kościoła i oczekują formalnego potwierdzenia takiego faktu przez aktualizację danych w księdze chrztu. NSA wydając powyższe orzeczenia zakwestionował praktykę utartą na podstawie swoich wcześniejszych wyroków. Sprawa jest o tyle ciekawa, że dotyka delikatnej poniekąd materii jaką jest wyznanie każdego z nas i stanowi pole kolizji prawa świeckiego i kanonicznego.

Osoby pragnące formalnie wystąpić z kościoła, zrzeszając się w różnych stowarzyszeniach dostrzegły możliwość dochodzenia swoich praw na gruncie UODO (sprawdź najczęściej stosowane skróty). W skali makro spór dotyczy wolności i praw konstytucyjnych, w skali mikro sprowadza się do aktualności danych osobowych zawartych w księdze parafialnej. Polski ustawodawca stworzył korzystne warunki do zgodnego z prawem przetwarzania danych przez kościoły i związki wyznaniowe wpisując podstawę prawną w art. 27 ust. 2 pkt 4 UODO i zwalniając utworzone w ten sposób zbiory z obowiązku rejestracji ustanawiając art. 43 ust. 1 pkt 3 UODO.

reklama

Oba przepisy choć stworzone na podstawie dyrektywy 95/46 WE to nie znajdują w niej bezpośredniego oparcia. Obywatele chcący mieć formalne potwierdzenie wystąpienia z kościoła słuszne podnoszą, że z uwagi na Konstytucję Rzeczypospolitej w powyższej kwestii nie obejmuje ich prawo kanoniczne czy wyznaniowe. Tym bardziej, że wielu z nich uważa się za osoby niewierzące z momentem podjęcia decyzji, a nie z momentem uzyskania potwierdzenia od proboszcza.

Właśnie wokół tego, od kiedy faktycznie wystąpiliśmy z kościoła toczy się wieloletnia batalia sądowo-urzędowa. Podczas której byliśmy świadkami kilkukrotnej zmiany stanowisk sądów i decyzji GIODO(sprawdź najczęściej stosowane skróty). Na samym początku GIODO wywodził, że nie jest właściwy do badania tego rodzaju spraw umarzając postępowania, następnie w wyniku „uporu apostatów”, zaczął oceniać czy osoba składająca skargi skutecznie wystąpiła z kościoła, uznając iż niedopełnienie procedur kościelnych oznacza, że nadal jest się członkiem wspólnoty i odmawiał skarżącym, uwzględnienia ich wniosków.

W 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał pierwsze przełomowe wyroki. W dniu 18 października 2013 r. (sygn. akt I OSK 1339/13) oraz 24 października 2013 r. (sygn. akt I OSK 1828/12), uznał, że oświadczenia  skarżących przesyłane do parafii chrztu miały skutecznie dowodzić wystąpienia ze wspólnoty chrześcijańskiej. Od tamtego momentu GIODO trzymając się wytycznych sądów administracyjnych nakazywał sprostowanie danych w księgach chrztu. Taka zmiana linii decyzyjnej GIODO spowodowała zrozumiały opór środowisk kościelnych hierarchów, który obecnie kończy druga seria orzeczeń opisanych we wstępie.

Ostatecznie NSA w najnowszych wyrokach uznaje, że do skutecznego wystąpienia z kościoła należy dopełnić procedury określonej przez związek wyznaniowy, z którego struktur pragnie się wystąpić.

Ważne w kontekście przyszłej zmiany przepisów ochrony danych osobowych jest to, że rozporządzenie unijne nie przewiduje wyjątków dla danych członków związków wyznaniowych. Ponadto ponieważ ostateczną instancją będzie Trybunał Sprawiedliwości UE należy w powyższej kwestii wypracować stabilne stanowisko i argumentację. Obawiam się, że zmiana stanowiska o 180° na przestrzeni 3 lat (por. doniesienia prasowe 2013 r., doniesienia prasowe 2016 r.) pomimo braku istotnych zmian stanu faktycznego, stawia nasze organy w niekorzystnym świetle.

Brak poprawnego rozstrzygnięcia powyższego zagadnienia może w przyszłości skutkować negatywnymi konsekwencjami finansowymi dla kraju.

Natłok wydarzeń w tematyce ochrony danych osobowych w ostatnim czasie jest wprost imponujący. Zmiany zasadnicze w ustawie o ochronie danych osobowych z uwagi na ustawę 500+, przełomowe decyzje GIODO w sprawie Facebook Poland sp. z o.o., ustalenia Komisji Europejskiej i USA w sprawie „Privacy Shield”. Wreszcie omawiane wyroki NSA kwestionujące stanowisko GIODO, w sprawie wydawałoby się od lat podnoszonej i kilkukrotnie rozstrzyganej nawet przed NSA. Staramy się na bieżąco przekazywać istotne treści, jednak sami Państwo przyznacie, że w ostatnim czasie dotknęła nas „klęska urodzaju informacji” związanych z ochroną danych osobowych, z czego się ogromnie jako pasjonaci tematyki cieszymy. Jeżeli chcą być Państwo na bieżąco zapraszamy do zapisania się na nasz newsletter.


[1]Wyroki NSA:  (I OSK 2691/15, I OSK 2585/15, I OSK 1466/15, I OSK 579/15, I OSK 3179/15, IOSK 1509/15)

About Jędrzej Sokół 10 Articles
Prawnik, absolwent Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie. Doświadczenie zawodowe zdobywał wspierając merytorycznie zespół międzynarodowej firmy farmaceutycznej oraz w Sądzie Okręgowym w Warszawie. W latach 2013-2014 specjalista w Departamencie Orzecznictwa Legislacji i Skarg w Biurze Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Prowadził postępowania administracyjne dotyczące nieprawidłowości w przetwarzaniu danych osobowych. Odbył szkolenie dla Administratorów Bezpieczeństwa Informacji. Obecnie prowadzi audyty i szkolenia, zarówno otwarte jak i zamknięte dotyczące przetwarzania danych osobowych, a także pełni funkcję zewnętrznego Administratora Bezpieczeństwa Informacji. Prywatnie miłośnik sztuk walki, żeglarstwa i narciarstwa.